Waarom leiderschap vaak niet werkt zoals bedoeld
Leidinggevenden staan altijd onder druk. Ze brengen hun dagen door in vergaderingen en onderhandelingen en hebben tussendoor 1001 dingen te regelen en op te lossen. Ze rushen van de ene situatie naar de andere. Ze staan altijd ‘aan’, ondergaan veel, en voldoen aan allerlei eisen en verwachtingen zonder zelf veel te mogen eisen of verwachten. Het vraagt veel zelfbeheersing en emotioneel werk. Ook privé is het vaak een aaneenschakeling van verplichtingen en activiteiten.
Die permanente druk stelt de mentaal-emotionele ruimte om tot echte uitwisseling te komen in gesprekken, op vergaderingen, tijdens presentaties of onderhandelingen op de proef. Vervreemding ligt op de loer: het verlies van voeling zowel met zichzelf als met anderen. Het verzwakt leiderschap vanuit innerlijke vrijheid, oprechte interesse en heldere intenties. En het geeft ruimte aan leiderschap vanuit excels, powerpoints & mails: eenrichtingsverkeer.
Trainingen en workshops bieden niet vanzelf soulaas. Ze zijn instrumenteel: er moet iets geleerd, geoefend of opgelost worden. Bij vele professionele ‘tafels’, cirkels, intervisies of lerende netwerken maken status, reputatie en persoonlijke belangen oprechtheid moeilijk. Ze ‘dienen tot iets’. Er staat iets op het spel. Ook dagelijkse informele contacten of plekken waar geventileerd mag worden helpen de echtheid niet vooruit. Ze zijn vooral zelfbevestigend.
Wat zijn leidergroepen?
Leidergroepen zijn ruimtes voor identiteitswerk – plekken waar leiders stilstaan bij wie ze zijn en wat ze meemaken. Volgens Petriglieri en Petriglieri (2010) combineren ze drie essentiële kenmerken:
- Bescherming: Veilige facilitatie, duidelijke afspraken en procedures die veiligheid garanderen.
- Oprechte intentie van de deelnemers.
- Ritueel karakter: Structuur die diepgang mogelijk maakt.
In zo’n groep gaat het niet om adviseren of oplossen, maar om luisteren, getuigen en betekenis geven. In privécontext en hulpverlening zijn we vertrouwd met dit soort ruimtes. Mannen- of vrouwencirkels, slachtoffergroepen, beantwoorden aan de definitie: deelnemers komen samen om hun identiteit in gesprek te brengen. De bijeenkomst heeft een ritueel karakter en er zijn stevige gespreksregels die het veilig houden. Denk bij voorbeeld aan de AA-bijeenkomsten. Het gaat niet over elkaar helpen of overtuigen, maar over naar waarheid getuigen, zoeken naar woorden, luisteren en beluisterd worden. Vanuit individuele ervaringen ontstaat een gedeelde betekenis die helpend is voor de eigen identiteit.
In organisatiecontexten bestaan dit soort ruimtes nauwelijks. Elke bijeenkomst moet ‘opbrengen’, ‘nut hebben’. Toch is de nood er groot. Ingrijpende veranderingen of gebeurtenissen vragen om identiteitswerk. Als die ruimte ontbreekt, dreigt menselijk leed en stokt het nodige transformatieproces
Waarom het werkt: Ervaringen uit de praktijk
Mijn zoektocht om zo’n ruimte in te richten duurt al 15 jaar. Het begon met Seasonal Leader Dialogues bij Antwerp Management School: dialogen tussen CEO’s en inspirerende academici. Later werden die dialogen intiemer, reflectiever, minder ‘academisch’. Het verliep moeizaam. Ik herinner me een gesprek met Margaret Wheatley. “What’s the ratio men-women in the group?” vroeg ze. “Two women and eight men,” antwoordde ik. “Forget it,” zei ze. En ze had gelijk. In die groep waren er te veel – niet alleen de mannen – die het over van alles hadden, maar niet over zichzelf. En ikzelf stond er angstig en onzeker in. Dat hielp de veiligheid niet vooruit.
Fast forward naar 22 mei 2026. Op die dag rondden Adrienne Axler en ik een eerste cyclus van de Casa 19 organisatieleidersgroep af. Voor de eerste keer: rust. Iedereen was op tijd. Geen afmeldingen. Met 11 deelnemers aandachtig in het gesprek, tot en met een spontane stilte van vijf minuten. Gewoon zijn.
Wat bracht het de groep op?
“Onthaasting, spiegelend, symbolisch.”
“Het klassieke beeld van leiderschap wordt verrijkt, uitgebreid.”
“De zekerheid dat ik gesterkt, positiever terug naar huis ga.”
“Ruggesteun, ervaring van medemenselijkheid.”
“Moeilijk uit te leggen, te verantwoorden. Het is ook een stukje mysterie.”
“Een moment in de tussenruimte.”
“Uniek, die diversiteit.”
“Een stretch op mijn modus.”
Bij de afronding was de groep unaniem: “Dit zit goed. Meer moet het niet zijn. We tekenen in voor een nieuwe cyclus.” Enkele eenvoudige vuistregels: iemand nodigt de groep uit, een korte inleiding met een inhoudelijke component, een eerste persoonlijke ronde en dan een resonantiegesprek. Drie keer een halve dag intentioneel stilstaan bij vragen als “‘”Wie ben ik dan als leider? Wat maak ik mee als leider?” Klinkt simpel, maar zoals O.W. Holmes het stelt: “For the simplicity on this side of complexity, I wouldn’t give you a fig. But for the simplicity on the other side of complexity, for that I would give you anything I have.” Zo voelt het: de andere kant van de complexiteit bereikt hebben. Eventjes. Nadien wordt het weer complex.
Wil jij deel uitmaken van een leidergroep?
Leiderschap is geen eindbestemming, maar een reis. Een leidergroep bij Casa 19 is een veilige halte op die reis – een plek waar je echtheid ervaart, zelfreflectie versterkt en verbondenheid vindt met gelijkgestemde leiders. Wil je deelnemen aan een bestaande groep? Wil je een leidergroep opzetten in jouw organisatie?
Neem contact op en laat resonantie haar werk doen.
Koen Marichal
